Cách làm người khác lắng nghe mình nói: Mở bài – câu hỏi – storytelling hiệu quả

Trong thuyết trình, việc truyền đạt thông tin đúng chưa đủ để tạo ra hiệu quả thực sự. Điều quan trọng hơn là cách làm người khác lắng nghe mình nói, từ những giây đầu cho đến khi bài nói kết thúc. Dựa trên các nguyên lý khoa học về chú ý và ghi nhớ, bài viết này phân tích những bí quyết thuyết trình thu hút giúp người nói giữ được sự tập trung của người nghe một cách có chủ đích và bền vững.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm các khóa học Thuyết trình tiếng Anh, hãy truy cập STV English để khám phá các khóa học chuyên sâu.

I. CÁCH LÀM NGƯỜI KHÁC LẮNG NGHE MÌNH NÓI NGAY TỪ PHẦN MỞ BÀI

Trong vài chục giây đầu của bài thuyết trình, não bộ người nghe quyết định rất nhanh liệu nội dung có đáng để tiếp tục chú ý hay không. Vì vậy, cách làm người khác lắng nghe mình nói ngay từ phần mở bài cần dựa trên các “kích hoạt chú ý” (attention triggers), thay vì chỉ giới thiệu thông tin một cách thông báo.

Dưới đây là những bí quyết thuyết trình thu hút đã được chứng minh hiệu quả từ góc độ nhận thức.

1. Mở bài bằng câu hỏi kích hoạt não bộ (Question Hook)

Khi nghe một câu hỏi, não bộ người nghe sẽ tự động tìm câu trả lời, ngay cả khi họ không nói ra. Đây là lý do câu hỏi luôn hiệu quả hơn các câu mở đầu dạng thông báo.

• Câu hỏi giúp chuyển người nghe từ trạng thái thụ động sang chủ động.
• Não tập trung để “giải quyết vấn đề” được đặt ra.
• Hiệu quả hơn so với việc mở bài bằng định nghĩa hoặc thông tin chung.

Nguyên tắc áp dụng:

• Câu hỏi ngắn.
• Gắn trực tiếp với trải nghiệm hoặc mối quan tâm của người nghe.

Ví dụ:

• Thay vì nói: “Today I want to talk about communication skills.” (Hôm nay tôi muốn nói về kỹ năng giao tiếp.)
• Hãy hỏi: “Have you ever felt that people stop listening after just a few minutes?” (Bạn đã bao giờ cảm thấy người ta ngừng lắng nghe chỉ sau vài phút chưa?)

Cách này giúp cách làm người khác lắng nghe mình nói trở nên tự nhiên ngay từ câu đầu tiên.

2. Mở bài bằng “khoảng trống thông tin” (Information Gap)

Não bộ con người không thích sự thiếu hụt thông tin. Khi bạn gợi ra một vấn đề nhưng chưa đưa ra lời giải, người nghe sẽ có xu hướng chú ý để chờ câu trả lời.

• Kích hoạt sự tò mò.
• Giữ người nghe ở trạng thái “chờ đợi”.
• Giảm nguy cơ mất tập trung ở đầu bài.

Cách áp dụng:

• Nêu một vấn đề quen thuộc.
• Chưa giải thích ngay nguyên nhân hoặc giải pháp.
• Hứa hẹn sẽ làm rõ ở phần sau.

Ví dụ:

• “Most presentations fail not because of bad content, but because of one simple mistake. I’ll explain that in a moment.” (Hầu hết các bài thuyết trình thất bại không phải vì nội dung kém, mà vì một lỗi đơn giản. Tôi sẽ giải thích điều đó ngay sau đây.)

Đây là bí quyết thuyết trình thu hút thường được dùng trong thuyết trình học thuật và báo cáo công việc.

3. Mở bài bằng trải nghiệm quen thuộc (Relatability Effect)

Người nghe chú ý hơn khi họ thấy bản thân mình trong câu chuyện của người nói. Về mặt nhận thức, não bộ ưu tiên thông tin liên quan trực tiếp đến trải nghiệm cá nhân.

• Ví dụ đời thường dễ kích hoạt sự đồng cảm.
• Người nghe cảm thấy “mình được nói đến”.
• Hiệu quả hơn số liệu khô khan ở phần mở đầu.

Cách áp dụng:

• Bắt đầu bằng tình huống quen thuộc với người nghe.
• Dùng ngôn ngữ đơn giản, gần gũi.
• Tránh quá chi tiết hoặc kể chuyện dài.

Ví dụ:

• “We’ve all been in a meeting where someone was talking, but no one was really listening.” (Ai trong chúng ta cũng từng tham dự những cuộc họp mà người nói cứ thao thao bất tuyệt, chẳng ai thực sự lắng nghe cả.)

Đây là cách làm cách làm người khác lắng nghe mình nói trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên và dễ tiếp nhận.

Sau khi thu hút được sự chú ý ban đầu bằng phần mở bài, thách thức tiếp theo là làm sao duy trì trạng thái lắng nghe đó trong suốt quá trình trình bày nội dung chính của bài thuyết trình.

Cách làm người khác lắng nghe mình nói: Gợi ý 3 mẫu câu mở đầu thu hút

II. CÁCH LÀM NGƯỜI KHÁC LẮNG NGHE MÌNH NÓI TRONG SUỐT BÀI THUYẾT TRÌNH

Theo Cognitive Load Theory (Lý thuyết tải nhận thức) và cách não xử lý câu chuyện, con người rất dễ quá tải khi phải tiếp nhận quá nhiều thông tin cùng lúc. Vì vậy, cách làm người khác lắng nghe mình nói trong suốt bài thuyết trình nằm ở việc giảm tải cho não bộ và duy trì nhịp trình bày hợp lý.

1. Dùng storytelling vì não xử lý câu chuyện nhanh hơn dữ liệu

Não bộ ghi nhớ câu chuyện hiệu quả hơn các danh sách ý rời rạc, vì câu chuyện kích hoạt đồng thời trí nhớ, cảm xúc và sự liên kết nguyên nhân – kết quả.

• Câu chuyện giúp người nghe theo dõi nội dung một cách tự nhiên.
• Giảm cảm giác “đang học” hoặc “đang nghe báo cáo”.
• Tăng khả năng nhớ nội dung chính.

Cách kể chuyện ngắn, hiệu quả:

• Bối cảnh: điều gì đang xảy ra.
• Vấn đề: khó khăn hoặc mâu thuẫn.
• Chuyển biến: điều gì thay đổi hoặc được rút ra.

Ví dụ:

• Thay vì nói: “There are three reasons why the project was delayed.” (Có ba lý do khiến dự án bị trì hoãn.)
• Bạn có thể kể:“Last month, our team thought everything was going well. However, two weeks before the deadline, we discovered a serious resource issue. This experience showed us why clear communication is critical.” (Tháng trước, nhóm chúng tôi nghĩ mọi việc đang diễn ra suôn sẻ. Tuy nhiên, hai tuần trước hạn chót, chúng tôi phát hiện ra một vấn đề nghiêm trọng về nguồn lực. Kinh nghiệm này cho chúng tôi thấy tầm quan trọng của việc giao tiếp rõ ràng.)

Storytelling là một bí quyết thuyết trình thu hút giúp người nghe duy trì chú ý lâu hơn.

2. Đặt câu hỏi xen kẽ để “reset” sự chú ý

Theo nghiên cứu về chú ý, não bộ thường bắt đầu xao nhãng sau vài phút nghe liên tục. Đặt câu hỏi đúng lúc giúp “kéo” sự chú ý của người nghe quay lại bài nói.

• Câu hỏi giúp người nghe tạm dừng và suy nghĩ.
• Tạo cảm giác tham gia thay vì chỉ nghe thụ động.
• Giúp người nói kiểm tra mức độ theo dõi của khán giả.

Nguyên tắc áp dụng:

• Đặt câu hỏi dẫn dắt, không phải câu hỏi kiểm tra kiến thức.
• Không cần chờ câu trả lời lớn tiếng, chỉ cần kích hoạt suy nghĩ.

Ví dụ:

• “So how many of you have experienced this situation?” (Vậy có bao nhiêu người trong số các bạn đã từng trải qua tình huống này?)

Đây là cách hiệu quả để duy trì cách làm người khác lắng nghe mình nói trong các bài thuyết trình dài.

3. Chia thông tin thành “khối nhỏ” (Chunking)

Theo Cognitive Load Theory, não bộ chỉ xử lý tốt 3 - 5 ý chính trong một thời điểm. Trình bày quá nhiều ý liên tục sẽ khiến người nghe bị quá tải và mất tập trung.

• Chia nội dung thành các cụm nhỏ, rõ ràng.
• Mỗi cụm chỉ tập trung vào một ý chính.
• Có khoảng chuyển ngắn giữa các cụm.

Cách áp dụng trong thuyết trình dài:

• Thông báo trước số ý: “There are three main points I’d like to cover.”
• Triển khai từng ý riêng biệt.
• Tóm tắt nhanh trước khi chuyển sang cụm mới.

Ví dụ: Thay vì trình bày 7 ý liên tục, hãy nhóm thành 3 cụm lớn, mỗi cụm 2–3 ý liên quan.

Chunking giúp người nghe không bị “ngợp” và là yếu tố quan trọng trong cách làm người khác lắng nghe mình nói suốt bài thuyết trình.

Khi đã giữ được sự chú ý xuyên suốt bài nói, cách bạn kết thúc sẽ quyết định người nghe nhớ gì và ấn tượng nào còn lại sau khi buổi thuyết trình kết thúc.

Khám phá thêm Nói tiếng Anh lưu loát trước đám đông: Chiến lược luyện tập hằng ngày tại đây.

III. CÁCH LÀM NGƯỜI KHÁC LẮNG NGHE MÌNH NÓI ĐẾN CUỐI BÀI

Trong thuyết trình, phần kết không chỉ là dấu chấm hết mà là yếu tố quyết định người nghe nhớ gì và cảm thấy thế nào sau khi bài nói kết thúc. Vì vậy, cách làm người khác lắng nghe mình nói đến cuối bài cần tập trung vào cách kết thúc có chủ đích, thay vì kết bài qua loa.

1. Vì sao người nghe nhớ nhất phần kết

Về mặt nhận thức, não bộ ưu tiên ghi nhớ thông tin xuất hiện gần thời điểm kết thúc.

• Phần kết là thứ người nghe mang theo sau bài nói.
• Ấn tượng cuối có thể “ghi đè” cảm nhận trước đó.
• Một kết bài mờ nhạt khiến toàn bộ bài nói bị giảm giá trị.

Ví dụ:

• Hai bài thuyết trình có nội dung tương đương, nhưng bài kết thúc bằng thông điệp rõ ràng sẽ được nhớ lâu hơn bài chỉ dừng ở việc “cảm ơn”.

Đây là nền tảng quan trọng trong bí quyết thuyết trình thu hút dựa trên khoa học ghi nhớ.

2. Kết bài bằng thông điệp, không chỉ tóm tắt

Nhiều người kết bài bằng cách lặp lại các ý đã nói, nhưng điều này không đủ để tạo dấu ấn.

Cách áp dụng:

• Chọn 1 ý quan trọng nhất.
• Diễn đạt ngắn gọn, dễ nhớ.
• Tránh liệt kê lại toàn bộ nội dung.

Ví dụ:

• Thay vì nói: “That’s all I want to share today.” (Đó là tất cả những gì tôi muốn chia sẻ hôm nay.)
• Hãy nói: “If there is one thing to remember today, it’s this…” (Nếu có một điều cần nhớ hôm nay, thì đó là điều này…)

Đây là cách hiệu quả để cách làm người khác lắng nghe mình nói không bị đứt gãy ở phút cuối.

Xem thêm Khóa luyện kỹ năng Thuyết trình tiếng Anh tại đây.

3. Gợi suy nghĩ hoặc hành động để kéo dài ảnh hưởng

Phần kết hiệu quả không dừng lại khi bạn ngừng nói, mà tiếp tục “ở lại” trong suy nghĩ người nghe.

• Gợi một câu hỏi mở.
• Gợi một hành động nhỏ, cụ thể.
• Kết nối nội dung bài nói với thực tế của người nghe.

Ví dụ:

• “The next time you speak in a meeting, ask yourself: are people really listening?” (Lần tới khi bạn phát biểu trong một cuộc họp, hãy tự hỏi: mọi người có thực sự lắng nghe không?)

Việc gợi suy nghĩ giúp bài nói có chiều sâu và là một bí quyết thuyết trình thu hút mang tính dài hạn.

Nếu bạn muốn luyện tập các kỹ năng thu hút người nghe một cách bài bản và ứng dụng thực tế trong học tập hoặc công việc, các khóa học tại STV English sẽ giúp bạn rèn luyện thuyết trình từ tư duy đến kỹ năng trình bày chuyên nghiệp.

👉 Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ cho bạn bè và đừng quên nhấp tại đây để khám phá các bài viết hữu ích của STV English.

👉 Xem thêm video học tiếng Anh cho bé tại kênh YouTube STV English để bé làm quen giao tiếp mỗi ngày.

From: Ms. Flora Thu.