Dạy phonics cho trẻ: Cách dạy đúng để trẻ phát âm chuẩn ngay từ nhỏ

1. Phương pháp phonics là gì trong việc học tiếng Anh của trẻ?

Phonics là phương pháp dạy trẻ mối liên hệ giữa âm thanh (sound) và chữ cái hoặc nhóm chữ cái (letter) trong tiếng Anh. Thay vì học đọc bằng cách nhìn mặt chữ và đoán cách phát âm, trẻ được học cách nghe âm trước – nhận diện chữ sau.

Một đặc điểm quan trọng của tiếng Anh là:

• Bảng chữ cái chỉ có 26 chữ cái.
• Nhưng lại có tới 44 âm khác nhau.

Chính sự chênh lệch này khiến nhiều trẻ gặp khó khăn nếu chỉ học theo mặt chữ. Ví dụ, cùng một chữ cái nhưng có thể phát âm khác nhau trong các từ khác nhau. Nếu không học phonics, trẻ dễ đọc sai và hình thành thói quen phát âm không chuẩn.

Việc dạy phonics cho trẻ giúp trẻ thoát khỏi cách học đánh vần theo tiếng Việt, bởi phonics không yêu cầu trẻ “đọc chữ”, mà hướng trẻ nghe – nhận diện – phát âm đúng âm thanh của từ. Nhờ đó, trẻ học tiếng Anh theo đúng bản chất ngôn ngữ thay vì học thuộc máy móc.

2. Vai trò của phonics trong việc học tiếng Anh căn bản

Phonics không phải là một phần bổ sung, mà là nền tảng quan trọng trong quá trình học tiếng Anh của trẻ, đặc biệt ở giai đoạn đầu.

• Phonics là nền tảng của phát âm, đọc và viết

Khi trẻ hiểu mối liên hệ giữa âm và chữ, trẻ có thể phát âm đúng, đọc đúng và sau này viết chính xác hơn mà không cần học thuộc từng từ riêng lẻ.

• Phonics giúp trẻ phát âm chuẩn ngay từ đầu

Trẻ được nghe và luyện âm chuẩn từ sớm sẽ hạn chế các lỗi phát âm do ảnh hưởng tiếng Việt, đồng thời hình thành khẩu hình tự nhiên và phản xạ nói tốt hơn.

Chính vì vậy, dạy phonics cho trẻ đúng phương pháp được xem là bước khởi đầu quan trọng để trẻ học tiếng Anh bài bản và phát âm chuẩn ngay từ đầu.

1. Bước 1: Học âm đơn và âm ghép của hai chữ cái

Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong cách dạy phonics cho trẻ, giúp trẻ làm quen với hệ thống âm thanh của tiếng Anh.

Ở giai đoạn này, trẻ cần được:

• Làm quen với nguyên âm và phụ âm trong tiếng Anh.
• Nghe và nhận diện âm được phát ra, không yêu cầu đọc chữ ngay.
• Nhận biết các âm dễ nhầm lẫn như /b/ – /d/, /p/ – /b/, /s/ – /ʃ/.

Việc học âm đơn và âm ghép nên được thực hiện thông qua:

• Trò chơi nghe – nhại âm.
• Hình ảnh, thẻ tranh minh họa.
• Các hoạt động trực quan, sinh động.

Mục tiêu của bước này không phải là đọc từ, mà là giúp trẻ nghe quen và phát âm đúng từng âm riêng lẻ, tạo nền tảng vững chắc cho các bước sau.

2. Bước 2: Nối âm

Sau khi trẻ đã quen với các âm đơn, bước tiếp theo trong phương pháp dạy phonics cho trẻ là nối âm để tạo thành từ hoàn chỉnh.

Ở bước này, trẻ sẽ:

• Ghép các âm đơn đã học lại với nhau.
• Học cách đọc từ bằng cách đọc chậm – rõ – đủ âm.

Đặc biệt chú ý đến âm cuối, vì trẻ Việt Nam rất dễ bỏ âm cuối khi đọc tiếng Anh.

Ví dụ, thay vì đọc nhanh cả từ, trẻ sẽ học cách đánh vần: /d/ – /o/ – /g/ → dog.

Giai đoạn nối âm đóng vai trò rất quan trọng vì:

• Giúp trẻ hiểu cách âm kết hợp với nhau trong từ.
• Hình thành thói quen phát âm đầy đủ, rõ ràng.
• Tránh lỗi đọc đoán hoặc đọc theo mặt chữ.

Nếu bỏ qua hoặc làm nhanh bước này, trẻ rất dễ phát âm sai và khó sửa về sau.

3. Bước 3: Tách âm

Tách âm là việc hướng dẫn trẻ chia một từ thành từng âm nhỏ để nhận diện và xử lý, thay vì học thuộc lòng cả từ. Ở bước này, phụ huynh không cần yêu cầu trẻ hiểu nghĩa ngay, mà nên tập trung vào nghe và nhận diện âm.

Khi dạy phonics cho trẻ ở bước tách âm, phụ huynh cần:

• Hướng dẫn trẻ nghe từ một cách chậm và rõ.
• Cùng trẻ tách từng âm trong từ.
• Gợi ý để trẻ nhận ra những âm quen thuộc đã học trước đó.

Ví dụ, khi trẻ gặp từ “ship” (con tàu), phụ huynh có thể:

• Đọc mẫu từ “ship”.
• Tách âm: /ʃ/ – /ɪ/ – /p/.
• Hỏi trẻ: “Âm nào con đã từng học rồi?”.

Đây là bước quan trọng giúp dạy phonics cho trẻ đạt hiệu quả lâu dài, vì trẻ có thể tự đọc và tự điều chỉnh phát âm mà không phụ thuộc vào việc học thuộc từ.

4. Bước 4: Ghi nhớ Sight Words

Sau khi trẻ đã có nền tảng phonics vững, sight words là bước bổ trợ cần thiết giúp trẻ đọc tiếng Anh trôi chảy hơn. Sight words là những từ xuất hiện rất thường xuyên trong tiếng Anh nhưng không thể đọc hoàn toàn theo quy tắc phonics.

Thay vì tách âm, trẻ cần ghi nhớ sight words bằng mắt để nhận diện nhanh khi đọc câu. Một số sight words phổ biến gồm: the, was, one, said…

Trong cách dạy phonics cho trẻ, sight words có vai trò:

• Giúp trẻ đọc câu liền mạch, không bị ngắt quãng.
• Tăng tốc độ đọc và khả năng đọc hiểu.
• Giúp trẻ kết nối các từ đơn lẻ thành câu hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, phụ huynh cần lưu ý:

• Không nên dạy sight words quá sớm khi trẻ chưa quen phonics
• Chỉ kết hợp sight words sau khi trẻ đã biết nối và tách âm cơ bản.
• Tránh cho trẻ học thuộc mặt chữ một cách máy móc.

Khi được sử dụng đúng thời điểm, sight words sẽ bổ trợ cho phonics, giúp trẻ đọc tiếng Anh tự nhiên hơn mà vẫn giữ được nền tảng phát âm chuẩn.

Khám phá thêm Dạy tiếng Anh cho bé 5 tuổi theo Montessori: Ba mẹ có biết? tại đây.

1. Trang trí không gian học với phonics

Một không gian học quen thuộc, trực quan sẽ giúp dạy phonics cho trẻ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn, ngay cả khi trẻ không “ngồi học” chính thức.

Phụ huynh có thể:

• Treo bảng chữ cái phonics có kèm hình ảnh minh họa.
• Sử dụng poster âm (âm đơn, âm ghép) đặt ở góc học tập hoặc phòng ngủ.
• Dán thẻ chữ cái ở những vị trí trẻ thường xuyên nhìn thấy.

Việc tiếp xúc lặp lại với âm và chữ mỗi ngày giúp trẻ:

• Ghi nhớ âm một cách thụ động nhưng bền vững.
• Nhận diện chữ cái và âm quen thuộc nhanh hơn.
• Không cảm thấy phonics là “môn học” nặng nề.

Đây là cách hỗ trợ rất tốt cho dạy phonics cho trẻ mà không cần thêm thời gian học riêng biệt.

2. Dạy phonics cho trẻ qua giai điệu và bài hát

Âm nhạc và vần điệu là công cụ cực kỳ hiệu quả khi dạy phonics cho trẻ, đặc biệt với trẻ mầm non và mẫu giáo.

Thông qua các bài hát phonics hoặc vần điệu đơn giản, trẻ có thể:

• Nghe và lặp lại âm một cách tự nhiên.
• Ghi nhớ âm nhanh hơn nhờ nhịp điệu.
• Không cảm thấy áp lực phải “phát âm đúng” ngay.

Phụ huynh nên:

• Chọn bài hát có nhịp chậm, rõ âm.
• Nghe cùng trẻ mỗi ngày một đoạn ngắn.
• Khuyến khích trẻ nhại theo âm, không ép đọc chữ.

Việc lặp lại âm qua giai điệu giúp trẻ hình thành phản xạ phát âm chuẩn mà không cần giải thích phức tạp, rất phù hợp trong cách dạy phonics cho trẻ tại nhà.

3. Dạy phonics cho trẻ qua trò chơi tiếng Anh

Trò chơi là hình thức học hiệu quả nhất để dạy phonics cho trẻ mà vẫn giữ được sự hứng thú và chủ động.

Một số trò chơi dễ áp dụng gồm:

• Trò chơi ghép âm – ghép chữ: trẻ ghép đúng chữ cái với âm tương ứng.
• Bingo phonics: nghe âm và tìm đúng chữ hoặc hình ảnh.
• Flashcards phonics: nghe âm – chọn thẻ đúng – đọc lại âm.

Khi học phonics qua trò chơi, trẻ sẽ:

• Học trong trạng thái thoải mái.
• Dễ nhớ âm hơn nhờ tương tác.
• Chủ động tham gia thay vì bị ép học.

Nguyên tắc quan trọng là học mà chơi – chơi mà học, không biến trò chơi thành bài kiểm tra hay tạo áp lực đúng – sai.

Dạy phonics cho trẻ: Cách dạy đúng để trẻ phát âm chuẩn ngay từ nhỏ

Khám phá ngay khóa học Giao tiếp tiếng Anh cho bé tại đây.

Có thể thấy, dạy phonics cho trẻ đúng phương pháp và đúng trình tự sẽ giúp trẻ hình thành nền tảng phát âm chuẩn, đọc tiếng Anh tự tin và không sợ từ mới. Khi phụ huynh hiểu rõ bản chất phonics, áp dụng từng bước từ học âm, nối âm, tách âm đến kết hợp sight words, việc học tiếng Anh của trẻ sẽ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

👉 Đăng ký ngay các khóa học phonics cho trẻ tại STV English để con được hướng dẫn bài bản, phát âm chuẩn ngay từ đầu và xây dựng nền tảng tiếng Anh vững chắc cho các giai đoạn học sau.

👉 Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ cho bạn bè và đừng quên nhấp tại đây để khám phá các bài viết hữu ích của STV English.

👉 Xem thêm video học tiếng Anh cho bé tại kênh Youtube STV English để bé làm quen giao tiếp mỗi ngày.

From: Ms. Flora Thu.